NAUČNO-ISTRAŽIVAČKI RAD U ISTORIJSKOM

ARHIVU U NOVOM SADU

Naučno istraživački rad u Istorijskom arhivu Novog Sada, odvija se u okviru Centra za informacije, dokumentaciju i programiranje, i to u posebnoj prostoriji namenjenoj za rad istraživača - čitaonici. Iako je prostorija neadekvatna jer je suviše mala, nema dobro i pravilno osvetljenje, nije tehnički snabdevena niti opremljena odgovarajućim nameštajem, to bitno ne utiče na dolazak istraživača i na korišćenje arhivske građe. Očito, da je građa smeštena u depoima našeg Arhiva veliki izazov za sve pojedince koji sebe smatraju istrživačima. Pored toga, veliki broj sređenih i obrađenih fondova i zbirki sa pratećim naučno informativnim sredstvima (za sve fondove su urađeni sumarni inventari, a za značajnije i analitički sa registrima), olakšava rad istraživačima i pridonosi kvaliteti naučno istraživačkog rada.

Nakon uvođenja Jedinstvenog arhivskog informacionog sistema i instaliranja programa, unešeni su u računar podaci sa analitičkih kartica, što istraživačima omogućava da na najbrži način dođu do traženih podataka, jer se pretraga vriši prema odrednici. Osim toga, dostupna je i priručna biblioteka u koj se nalaze brojni leksikoni, rečnici, enciklopedije: Narodna enciklopedija srpsko-hrvatsko-slovenačka, Enciklopedija Jugoslavije, Enciklopedija srpske istoriografije, Enciklopedija političke kulture, Pravoslavna enciklopedija itd. Istraživačima stoji na raspolaganju, uz naplatu, mogućnost fotokopiranja dokumenata, prevođenje dokumenata sa jezika na kom je pisana građa, te digitalizacija dokumenata iz arhivskih fondova sa narezivanjem na CD.,

U periodu od 1954. do 2004. godine Istorijski arhiv je posetilo 2000 istraživača, različitih zanimanja, od doktora nauka, univerzitetskih profesora, preko kustosa muzeja, lekara, novinara, bivših i sadašnjih prosvetnih radnika, službenika, studenata, učenika srednjih škola,penzionera. Prosečno godišnje to je iznosilo oko 120 istraživačkih dana. Zanimljivo je napomenuti da danas Arhiv sve više posećuju i pojedinci zbog ličnih interesovanja koja se odnose na istraživanja porekla porodica. Teme za koje su istraživači koristili arhivsku građu su raznovrsne i obuhvataju najrazličitije naučne oblasti, pre svih političku , kulturnu i privrednu istoriju Novog Sada i okoline.

Navodimo samo neke najznačajnije :

Obeležavanje 255.godina Apoteke u Novom Sad,

Istorija bioskopa u Novom Sadu - 100.godišnjica prve filmske projekcije u Novom Sadu(1896-1996),

100 godina povodom izgradnje Gradske kuće u Novom Sadu,

75.godišnjica planinarstva u Vojvodini,

Monografija o mlekarstvu,

Istorija mlinarstva u Novom Sadu,

Grafičarstvo u Novom Sadu,

Aero klub Novi Sad,

Istorijat sirotišta i ubogih domova,

Društvo filatelista u Novom Sadu,

Baštovanstvo u Novom Sadu,

Srpsko knjižarstvo,

Srpsko narodno pozorište,

Istorija pivarstva u Novom Sadu u 18 veku,

Svilarstvo u Novom Sadu u 18 i 19 veku,

Razvoj Novog Sada u prošlosti (kafane i hoteli),

Istorija školstva i učiteljstva-istorija nastave hemije,

Sokolska društva, Groblja Novog Sada, Istorija parkova-uređenje Dunavskog i Futoškog parka,

Skele, pontonski mostovi i stalni mostovi,

Grčka škola u Novom Sadu,

Znamenite žene Novog Sada,

100.godišnjica osnivanja Kola srpskih sestara,

Monografije za lovačka društva u Vojvodini,

Monografija o razvoju zapošljavanja u Srbiji,

Istorija mađarskog školstva u Vojvodini (1918-1955).

Veliki broj istraživača koristio je arhivsku građu i radi prikupljanja podataka za monografije, odnosno hronike pojedinih mesta, što svakako doprinosi izučavanju zavičajne istorije. Kao rezultat tih istraživanja nastale su :

Monografija Siriga,

Monografija Čuruga,

Monografija Pivnica,

Monografija Kaća,

Monografija Zmajeva,

Hronika Bačkog Dobrog Polja,

Iz prošlosti Đurđeva,

Istorija Telepa,

Monografija Salajke,

Doseljavanje Nemaca i njihov život u Sremskim Karlovcima,

Doseljavanje Slovaka u Novi Sad,

Istorija mesta Futog,

Istorija manastira Kovilj i dr.

Arhivska građa školskih fondova korištena je za izradu monografija o školama:

Monografija Građevinske srednjetehničke škole (1945/1948),

Spomenica PTT škole,

Spomenica Učiteljske škole u Sremskim Karlovcima,

35.godišnica Elektrotehničke škole u Novom Sadu,

Monografija Poljoprivredne škole u Futogu,

Monografija Medicinske škole 7.april,

Monografija OŠ J.J. Zmaj

300. godina postojanja škole u Sremskoj Kamenici i dr.

Na osnovu arhivske građe snimljene su i dve TV emisije i to o Milevi Anštajn rođ. Marić, te o Srpskoj čitaonici. Istraživanje je vršeno i za snimanje radio emisije Kod dva bela goluba, prvog programa Radio Beograda.

Naveli smo samo neke od tema naučno-istraživačkog rada koji se odvija u okviru čitaonice arhiva.,a što nam dovoljno govori da se istraživačkom radu prilazi s mnogo ozbiljnosti, jer je to veoma složen i odgovoran posao od kojeg zavisi i kvalitet samog istraživanja.

Istraživati u Arhivu mogu svi naši građani, a strani državljani na osnovu odobrenja Pokrajinskog sekretarijata za obrazovanje i kulturu. U poslednjih desetak godina mali broj stranih istraživača posetio je Arhiv, što je i razumljivo zbog svih događanja na ovim prostorima. Tek 2003.godine strani državljani su ponovo pokazali interesovanje za proučavanje arhivske građe, tako da smo imali posete iz Republike Nemačke, Mađarske, Slovačke i Ukrajine.

Teme istraživanja su bile: Istorija Nemaca u selu Kucura, Jevreji u Novom Sadu (1941-1945), Evolucija ekonomske politike FNRJ (1947-1966, Izrada Istorijske studije o mestu porodice Mičatek u slovačko-srpskim odnosima. Jedno istraživanje je obavljeno i za potrebe Memorijalnog muzeja Holokausta SAD-a

Analizirajući tematiku korišćenja arhivske građe izvršili smo i analizu korišćenja arhivskih fondova, te dajemo prikaz fondova koji se najviše istražuju:

F.1. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada(1748-1918)

F.150. Gradsko poglavarstvo Novi Sad (1919-1941)

Fondovi opština do 1918,1918-1941,

Školski fondovi,

F.219.Zbirni fond seljačkih zadruga,

Fondovi NOO

F.356. Sreski sud Novi Sad,

Fondovi javnih beležnika,

F.108. Martinić ing.Slavko

Zbirka porodice Mičatek

Na osnovu izvršenih istraživanja objavljeni su brojni članci i feljtoni u sredstvima javnog informisanja pa je i šira javnost posredno upoznata sa arhivskom građom koja se čuva u Arhivu. Omogućavanje korišćenja arhivske građe svim zainteresovanim licima osnovni je cilj svakog arhiva, i mislimo da je on u potpunosti ostvaren.

Izlaganje ćemo završiti citirajući opasku na koju smo naišli analizirajući Matične listove korisnika arhivske građe (psiholog po struci) : « Dobra organizovanost,poslovnost,taktičnost u ophođenju sa strankama, ljubaznost osoblja kao i stručnost,čini rad u ovoj organizaciji efikasnim i prijatnim ».