Kancelarijsko poslovanje i arhivska služba u

Novom Sadu od 1748. do 1914. godine

Carica Marija Terezija je 1.februara 1748.godine izdala Povelju o proglašenju Petrovaradinskog šanca za slobodan i kraljevski grad koji je dobio ime Novi Sad. U tački 6. Povelje je precizirano da: » ustupamo i dopuštamo opštinstvu ove nove naše slobodne kraljevske varoši da preko zastupnika građanskih kao i druge slobodne kraljevske varoši naše slobodno sebi bira varoškog birova i 12 senatora za svoj Magistrat, a osim toga i druge varoške činovnike i sluge bez razlike vere samo od katolika i grčkog sjedinjenog i nesjedinjenog obreda za to sposobne i zgodne».[1]

Iste godine, 23. marta, donet je i Statut slobodnog i kraljevskog grada Novog Sada u kome se, između ostalog, u tački 14. precizira da: «radi dobrog uređenja, da se zapisnici ove varoši i druga akta, tačno sačine i urede, zato se plemenitom Magistratu ozbiljno zapoveda, da marljivo nastojanje i pažnju ima, da se zapisnici Senata čisto sačine i šta više, ko je predsedavajući, ko su prisutni, kakva se materija, ili molbe pojavile, šta je o njima posebno bilo zaključeno, kakve su takođe komisije, od ovog, ili onog Senata poslate i kakav je o tome izveštaj učinjen, o svemu tačno i verno, od strane beležnika varoši, da se protokoliše, svi posebni zaključci Senata u rapulare[2] verno i istinito da se uvedu, na kraju svake sednice Magistrata javno da se pročitaju, zatim, uredivši u knjigu protokola čisto opisani da se unesu, kao i slični zapisnici da se svake godine uvežu i tako za buduće upravljanje da se čuvaju;». U tački 15. se dalje reguliše da «se sva akta i dela, isto tako milostive naredbe i rezolucije kraljevske, koje se statusa slobodne i kraljevske varoši tiču, druge godine po redu u arhivu polože, kao i u registar urede se i posebnom kovčegu sigurno čuvaju, da se sadržaj njihov, ili registar u odvojenu knjigu povezano i uredno po alfabetnom redu unese, da bi lakše kad potreba bude, bez napora pri ruci mogli imati, ključevi od arhiva, jedan kod gospodina sudije, drugi pak kod beležnika da se čuvaju» [3]

Od kada je izvršena prva instauracija Magistrata slobodnog kraljevskog Grada Novog Sada, 15. marta 1748 godine, Magistrat čine sudija i 12 senatora. Već pri instauraciji, Senatu je stavljen na raspoloženje veći broj činovnika. [4] Sudija, senator i varoški činovnici su birani isključivo od građana katoličke i pravoslavne vere, »bez razlike u veri samo da imaju dotičnu kvalifikaciju«.[5]

U statutarnim odredbama kao najviši gradski organi navode se poglavarstvo, izabrana opština i spoljni senat. Među njima, svakako je najznačajnije gradsko poglavarstvo (Magistrat). Poglavarstvo, kao što je već rečeno, čini trinaest senatora o kojih jedan obavlja dužnost sudije. Izabranu opštinu sačinjavalo je 60 doživotno izabranih građana, koji su predstavljali građanstvo. Kao zaseban organ se pominje i spoljni senat, koji čini 25 osoba, koji su glasanjem određeni iz reda izabranog građanstva.

Pored kolektivnih, grad ima i svoje inokosne organe. Pored sudije, Statut pominje i narodnog tribuna koji je bio na čelu izabrane opštine. On je biran na godinu dana i bio je neka vrsta posrednika između poglavarstva i izabranog građanstva.[6] Osim njega, najužoj gradskoj vlasti pripadali su i gradski kapetan koji je bio na čelu gradskog redarstva i gradski načelnik koji se starao o ekonomskim poslovima poglavarstva. Oba su istovremeno bili i senatori. Gradski načelnik je uveden kao zaseban organ tek dugo nakon donošenja Statuta, u Novom Sadu 1788.[7]

U Novom Sadu je postojao i jedan broj činovnika i pomoćnog osoblja koji su obavljali različite poslove. Najvažniji činovnici su bili beležnik, komoraš i perceptor. Pored njih u gradu je bilo i drugih činovnika. Među njima su najvažniji gradski fiškal, gruntovničar, siročadski otac, nadzornik pijace i mernik. U zavisnosi od obima poslova, neki inokosni činovnici su imali i svoje pomoćnike. Npr. beležnik je imao podbeležnika, gradski advokat svog pomoćnika itd.

Gradsko činovništvo nižeg ranga je, u skladu sa društvenim razvojem Grada, bilo u stalnom porastu. Važniji gradski činovnici bili su arhivar, pisar, zaprimalac spisa, delovođa, otpravnik spisa itd.[8]

Počeci kancelarijskog poslovanja i poslovi arhive u Novom Sadu upravo su i vezani za obaveze pojedinih činovnika koji čine subalterno činovništvo Magistrata. Činovnike Magistrata koji su bili zaduženi za administrativne poslove u Magistratu u to vreme su činili: veliki beležnik, podbeležnik, protokolista, otpravnik, arhivar, varoški fiškal, podfiškal i knjigovođa.[9]

Glavni beležnik je formalno polagao zakletvu »da će beležiti sve zaključke Magistrata, da će svoje beleške na kraju zasedanja, radi autentifikacije, pročitati i odobrene ih unositi u protokol; ono što prema protokolu bude trebalo, ekspediraće, tajnu zaključaka čuvati; propisno sređena, čuvaće sva akta u arhivu i nikome ih neće izdavati bez znanja i odobrenja Senata.«[10] Samo mesto beležnika u to vreme bilo je veoma cenjeno, što se vidi i po tome da je ono donosilo isto toloko godišnje forinti koliko i služba senatora.[11] Prvi beležnik Magistrata bio je dotle privremeni beležnik Mikloš Baranji. Nakon njega ovu funkciju vrši Antal Nađ,[12] pa opet Mikloš Baranji. Posle njegove smrti 1768.g. Namesničko veće obaveštava Magistrat da je na njegovo mesto postavljen Ištvan Čonka.[13]. Oko 1770. gradski beležnik je opet pomenuti Antal Nađ,[14] da bi nakon njega, 1782. glavni beležnik postao Rudi Franc. Od 1790. u ovoj službi je Jozef Pauz.

Prvi Srbin, veliki beležnik u Novom Sadu bio je Pavel Rašković, nakon njega još iste godine dužnost glavnog beležnika predata je advokatu Simeonu Radišiću jer je Rašković bez znanja Magistrata otišao (pobegao) u Beograd. Prilikom restauracije Magistrata 1835. za velikog beležnika izabran je Sigismund Huber. Prilikom poslednje restauracije pre Bune, 1843. za velikog beležnika je izabran Kaspar Herman, inače advokat. Godine 1849. u porušenom i spaljenom Novom Sadu, mađari su obnovili svoj Magistrat. Tada je za velikog beležnika izabran Karolj Tašner. Nakon što je u avgustu 1849. carska vojska ušla u Novi Sad, veliki župan Isidor Nikolić imenovao je novog gradonačelnika Pavla Jovanovića (Zmajevog oca) nakon čega je obnovljena skoro čisto srpska građanska vlast u Novom Sadu. Iste godine posle ostavke velikog beležnika Pavla Radovanovića na ovo mesto je izabran Aleksandar Georgijević, dugogodišnji činovnik Magistrata. Posle Bune tu će službu vršiti i poznate ličnosti i književnici: Jakov Ignjatović, Laza Kostić, Kosta Trifković i Ilija Vučetić.[15]

Drugi od činovnika u čiji je delokrug rada ulazilo ono što mi danas nazivamo kancelarijskim poslovanjem bio je i podbeležnik (vicenotarius) čija je plata bila oko 100 forinti godišnje. Prvi podbeležnik, 1748 u Novom Sadu bio je Avram Rašković. Međutim, ubrzo ovo mesto biva upražnjeno (izgleda da je Rašković otišao u Sombor za senatora), pa velikom beležniku bivaju dodeljena dva pisara od kojih je jedan bio Mihajlo Adamović. Od 1790. podbeležnik u Magistratu je Konstantin Duka. Prilikom restauracije Magistrata 1793, na mesto podbeležnika izabran je Jovan Milivojin. a od 1812 advokat Teodor Radonić. Nakon njega podbeležnik je od 1818. Pavle Šilić pa Pavle Popović. Od 1831 za podbeležnika je izabran Mihajlo Nikolić. Od 1843. godine podbeležniku je dodat i drugi podbeležnik i ta dužnost biva dodeljena Aleksandru Kostiću. Kratko vreme 1848, drugi podbeležnik biće naš poznati književnik Jakov Ignjatović. Međutim, ubrzo posle toga, iste godine, komesar Sentkiralji prima na njegovo mesto Radovanovića »pošto se drugi podbeležnik Novog Sada drži u Karlovcima uhapšen«. Posle Bune ovu službu vršiće jedno kratko vreme od 20. marta do 11. novembra 1861. Jovan Jovanović Zmaj, a kasnije i Kosta Trifković, Miša Dimitrijević i Ilija Vučetić. [16]

Zapisnici sa sednica Magistrata vođeni su u početku na latinskom jeziku da bi 1786 protokoli već bili vođeni na nemačkom jeziku. Od 1790.g. u Novom Sadu je opet zaveden latinski protokol Magistratskih zasedanja. Nakon revolucionarnih događaja 1848.g. od 1849 g. Zapisnici Magistrata vode se na srpskom jeziku. Restauracionim dekretom od 20. februara 1852.g. Srbi dobijaju pored funkcije gradskog načelnika i neka druga činovnička mesta, mesto prvog beležnika, protokoliste i ekspeditora (otac Koste Trifkovića) kao i mesto arhivara. Istim dekretom činovnicima je dozvoljeno da Magistratu referišu na svim u jezicima koji su u upotrebi u Novom Sadu, a da se zapisnici Magistrata vode na jeziku na kome je neki predmet podnesen. Međutim, već u prvoj polovini 1852.g. srpski jezik je nestao sa zasedanja Magistata, zamenio ga je nemački, da bi se ponovo vratio posle 1860.g. u vreme kada je jedno kraće vreme, kao što je već rečeno, zapisnike sa sednica vodio Jovan Jovanović Zmaj. Kada je Svetozar Miletić 1861. došao na čelo Magistrata kao gradski načelnik, Statutom od 19. juna 1861.g. Magistrat je odredio srpski jezik kao zvanični jezik i to ne samo u unutrašnjim poslovima nego i u dopisivanju sa sebi ravnim, pa i sa pretpostavljenim vlastima. Ubrzo nakon toga, 1861. godine Miletić je suspendovan sa mesta načelnika, a 22. maja 1862.g. Namesništvo donosi naredbu »da se putni listovi, vandrovske i službene knjige za Mađarsku samo na mađarskom, inače za druge zemlje na mađarskom i nemeckom jeziku izdaju«[17]. Prilikom sledeće slobodne restauracije novosadskog Magistrata 1867.g. Miletić opet biva izabran za načelnika, a Laza Kostić za glavnog beležnika. Opet se kao jezik zapisnika uvodi srpski, ali to izaziva oštru reakciju od strane ministarstva koje početkom 1868 g. »peti put obavešćuje opštinstvo ove varoši i nalaže da se zapisnici glavni skupština podnose u vernom mađarskom tekstu«[18] i preti da će upotrebiti strožije mere ako se opštinstvo tome nalogu ne prilagodi. Ovaj problem će, za neko vreme, biti rešen Zakonom o ravnopravnosti narodnosti donetim 1869.g. Na osnovu člana 2. ovog Zakona opštinstvo je zaključilo »da se na osnovu zakona pored državnog i zvaničnog jezika srbski jezik i dalje kao skupštinski takođe autentičan zapisnički jezik zadrži«.[19] Ministarstvo unutrašnjih poslova Ugarske 1874.g. donosi naredbu da Magistrat i u unutrašnjem poslovanju upotrebljava mađarski jezik, ali skupština na predlog Stevana Branovačkog obustavlja izvršavanje ovog naređenja i moli ministra »da dozvoli srpsko zvaničenje činovnicima koji mađarski ne znaju«.[20] Ovakva dozvola nije dobijena pa se od 1885 svi spisi Magistrata vode na mađarskom jeziku.

Arhiva Magistrata

S obzirom da je Magistrat od početka pa sve do 1869. godine vršio i sudsku funkciju u Novom Sadu, postojala je objektivna potreba da se uspostavi dobro organizovana i sređena arhiva. U drugoj polovini XVIII veka bilo je doneto nekoliko propisa iz ove oblasti. Tako, naredbom Tavernikalnog suda iz 1769. koja je dostavljena svim muncipijama, utvrđene su obaveze i propisan način vođenja sudskih spisa (arhive)[21]. Raspisom Namesničkog veća od 1771. g. je utvrđen način oblikovanja službenih pisama višoj instanci kao i njihovo obavezno zavođenje u arhivu.[22] 1777. g. Namesničko veće svojim raspisom nalaže da beležnici redovno svake godine deponuju spise iz arhive u registre.[23] 1785. g. Namesničko veće objavljuje pravila za vođenje zapisnika i arhive, navodeći da arhivu može voditi samo pogodna osoba, nakon polaganja zakletve, koju predaje Velikom beležniku, pošto sačini regesta, uz izjavu da jamči za sve napisano.[24] Kraljevski sudbeni sto u Budimu dostavlja 1790. Uredbu Magistratu o osnivanju arhiva i načinu čuvanja određenih sudskih i administrativnih dokumenata.[25] Iste godine, Bački subalterni sud dostavlja izveštaj Ugarskoj dvorskoj kancelariji u Beču o propustima Magistrata Novog Sada pri vođenju siročadskih i ostavinskih evidencija, kao i pri vođenju arhive. Nešto kasnije, iste godine, predsednik Županijskog suda dostavlja primedbe Magistratu na vođenje parnica i arhive, koja je u nesređenom stanju, bez spiskova akata po godinama. Tim povodom Magistrat daje odgovor da je komesar Latinović 1784. g. postavio arhivara koji je već tada »zatekao nesređeno stanje i mnogo spisa je bilo izgubljeno«.[26]

Kao prvi varoški arhivar, u spisima Magistrata spominje se Vasilije Popović koji je na ovo mesto postavljen 28. jula 1786.g., prilikom restauracije Magistrata. Kada je Vasilije Popović 1790.g. izabran za senatora, na mesto arhivara je izabran Jovan Kodeoci. Od 1792. mesto arhivara zauzima Ignac Stvertecki. Prilikom restauracije Magistrata 1. jula 1793. za gradskog arhiva izabran je Dimitrije Zdelarović[27] a nakon njega Janoš Bartal. Nekako u to vreme zapisnici Magistrata iz 1748/1749. nestaju, a u istrazi koja je tim povodom sprovedena arhivar Janoš Bartal krivicu za njihov nestanak prebacuje na zadužene za arhivu aktuara Vinklera i akcesistu Bohanskog.[28] Posle Bartala gradski arhivar postaje Josip Bokroš. [29] Nakon njega za gradskog arhivara se određuje Jovan Kodeoci.[30]

Magistrat 1798. donosi jedan zaključak koji se tiče arhive a odnosi se na zabranu gradskom arhivaru da nikome od privatnih lica ne sme izdati izvod iz zapisnika Magistrata, bez znanja odgovornih Magistratskih lica.[31] Iz spisa Magistrata iz 1799. vidi se da je te godine formirana posebna komisija koja je izvršila pregled varoške arhive i utvrdila da je ona nesređena i povodom toga priložila izjavu arhivara.[32] Na to je Magistrat odgovorio savetniku i administratoru u Somboru da postoje poteškoće u arhivskoj službi, ali moli da se dosadašnji arhivar još zadrži na dosadašnjem poslu »pa makar je i slab«[33]. Od 1801. gradski arhivar je Franc Dejmek.[34]

Posle Dejmeka varoški arhivar, 1814 postaje Ignac Stvertecki.[35]. Interesantna je i naredba Namesničkog veća iz 1815.g. kojom se zabranjuje »gomilanje raznih privatnih i službenioh spisa u škrinjama beležnika, bez uvođenja u protokole, već da se akti moraju uredno evidentirati u čuvati u arhivi.«[36] Zato 1816.g. Namesničko veće nalaže da se nabave veće fascikle za odlaganje spisa u arhivu.[37] Iste godine gradski arhivar postaje Jovan Milašević.[38] Godine 1823. u spisima se pominje kao gradski arhivar Jovan Jovanović (Zmajev deda).[39] Nakon toga gradski arhivar je Franc Lang.[40]

Problemi se i dalje javljaju skoro stalno u radu arhive. Dolazi i do situacija da se činovnici međusobno optužuju zbog nestanka dokumenta pa tako npr. 1836. gradski podbeležnik Konstantin Nikolić traži od Magistrata da se ispita i dokaže njegova nevinost jer ga je Jovan Gvozdanović optužio da je pokrao dokumenta iz arhive.[41] 1846. godine operativna arhiva Gradskog podfiškalata je neovlašćeno preneta u Vrbas.[42] Za vreme revolucionarnih događaja u Novom Sadu 1849 godine, arhiva Magistrata koja je bila smeštena u jednoj kući u Futoškoj ulici, biva delimično oštećena u požaru.[43] Za vreme ovih događaja izgoreo je i arhiv Bačke eparhije u kome su se nalazili mnogi značajni dokumenti za istoriju Petrovaradinskog šanca. Izgleda da je posle bombardovanja ono što je od arhive grada preostalo privremeno prebačeno u Petrovaradin jer se u jednom aktu Magistrata pominje da se arhiva još uvek nalazi u Petrovaradinu ali da se traženi predmet ne može pronaći jer je gradska arhiva oštećena i rasturena.[44] Povodom toga u jednom izveštaju senatora Franca Langa, kaže se da je nemoguće pronaći traženi testament sve dok se »gradska arhiva ne sredi«.[45] U to vreme gradski arhivar postaje bivši senator Petar Dožić.[46] Da arhivari u to vreme nisu bili baš preplaćeni za svoj posao govori nam i dopis Velikog župana Isidora Nikolića iz Sombora Magistratu iz 1851.g. da nije zabranjeno službenicima da rade i neke druge poslove kako bi dopunili svoje prihode (kao što je slučaj sa arhivarom Dožićem), ali da to ne sme biti posao zbog koga bi trepela služba.[47] Sledeće, 1852.g. u Magistratu se pokušava iznaći rešenje za premeštaj arhive u pogodnije prostorije i ona se seli u kuću Vidulovića uz godišnji najam od 300 forinti. Vidulović se obavezuje da će prostorije gde je arhiv odvojiti od ostalih lokala i da će »u tu svrhu probiti nova vrata.«[48] Iste godine gradonačelnik Novog Sada obaveštava Magistrat da je izvršena »overa duplikata svih matičnih knjiga verskih zajednica u gradu te da su iste predate Magistratu.«[49]

U to vreme, zbog događaja koji su se desili za vreme Bune, i arhivi u drugim mestima u okolini Novog Sada bili su oštećeni i uništeni. Tako u jednom dopisu Sreskog komesarijata u Kuli koji je upućen Magistratu Novog Sada traži se osoba koja bi uz određenu naknadu sredila tamošnju arhivu. Magistrat je odgovorio da se »takva osoba ne može naći« u Novom Sadu.[50]

Veoma važna promena izvršena je 1850.g. kada se u slobodnim kraljevskim gradovima vrši odvajanje sudske od administrativne vlasti. Magistrat više nema sudiju na svom čelu, nego načelnika, te nema više sudsku vlast a ni gruntovno zvanje. Time je smanjena potreba za određenim brojem činovnika u Magistratu. Tada značajan broj činovnika napušta Magistrat i prelazi u službu u Oblasnom sudu u Novom Sadu koji organizuje Jovan Hadžić-Svetić.[51] Iduće, 1851. g., svi sudski spisi iz gradske arhive su preneti iz u prostorije Carsko kraljevskog oblasnog suda po naredbi Zemaljske uprave za županiju Bačku. Tu su nastali prilično veliki problemi jer je iz nesređene gradske arhive trebalo izdvojiti sudske spise za šta je dati rok od nekoliko meseci bio prekratak, pogotovo što je trebalo ponovo spojiti sve predmete iz 1835-1850, a predloženo je i koričenje zapisnika sa sednica Magistrata. Izgleda da je Petar Dožić to ipak uspeo jer Magistrat daje nalog da da mu se isplati jedna »dijurna« u srebru na ime obavljenog posla u korist Gradskog suda.[52] Te godine Veliki župan iz Sombora naređuje i da sveštenici svih veroispovesti moraju matične knjige voditi u dva primerka, jedan primerak predati na kraju svake godine u arhivu Magistrata, iz koje je zabranjeno davanje podataka, sem ako je ona kod sveštenika uništena.[53] Interesantno je da se u to vreme u spisima Magistrata na srpskom, arhiva počinje pominjati pod nazivom: »pismohranilnica«.[54] Arhiva je iz Petrovaradina 1852. g. prebačena u zgradu Katoličke crkvene opštine, koja je ostala neoštećena u požaru. . Te godine privremeno je na mesto gradskog arhivara postavljen Aleksandar Šević[55] no on ubrzo podnosi ostavku te Magistrat traži dozvolu od Uprave za Srpsko Vojvodstvo i Tamiški Banat u Temišvaru da se na to mesto postavi podbeležnik Jovan Milašević koji je i ranije vršio tu dužnost. Dozvola je ubrzo dobijena te Milašević postaje gradski arhivar. No na tom mestu ostaje samo do 1854. kada je umro. Jedan deo arhive nalazi se i kod advokata Petra Bale, zastupnika mesne nemačke opštine, kome Magistrat duguje 750 forinti za zaostali dug na ime zakupnine i on zahteva da se arhiva iseli iz njegovih prostorija.[56] Privremeno funkciju gradskog arhivara, do izbora novog, preuzima nakon Milaševićeve srmti Karlo Rat i za to dobija naknadu od 300 forinti.[57] Iz prepiske Okružnog načelstva sa Magistratom vidimo da još ni 1855 g. Nisu arhivski spisi koji se nalaze u varoškoj arhivi prebačeni u Okružni sud i zbog toga gradski načelnik kažnjava varoškog kapetana Greguša, koji je doduše podneo zahtev da bude oslobođen ove obaveze, i nalaže se da to učini gradski arhivar Karlo Rat.[58] Interesantan je podatak da 1872.g. ministarstvo unutrašnjih poslova obaveštava Magistrat da će Mikloš Frankl, član akademije nauka, a nešto kasnije i Pešti Friđeš obići arhive gradskih i županijskih uprava, pošto istražuje prošlost Ugarske, »te se mole Magistrati da im arhiva bude što sređenija.«[59] Gradski arhivar prilikom restauracije Magistrata 1868.g. postaje Stevan Kostić.[60] U to vreme arhiva Magistrata je držana na tavanu (Magistrata) pa 1874. Stevan Kostić podnosi jedan izveštaj o pregledu ovih spisa.[61] Kostić, takođe, moli Magistrat da ga nagradi za spašavanje gradske arhive za vreme velike poplave 1876 .[62] Magistrat se odazvao molbi te ga nagrađuje sa 50 forinti za uredno sređenu arhivu.[63] Sledeće 1877.g. iz spisa Magistrata vidimo da se javljaju i prvi istraživači prošlosti Novog Sada, jer Đorđe Rajković moli da mu se odobri istraživanje u arhivi grada radi pisanja monografije o Novom Sadu.[64] Iste godine evidenciju o umrlim osobama, po naredbi ministarstva unutrašnjih poslova, varoški kapetan prenosi na gradskog arhivara Kostića.[65] Nakon toga ovaj kvartalno dostavlja Magistratu izveštaje o umrlim osobama. Pravilnik koji 1879.g. ministarstvo unutrašnjih poslova dostavlja Magistratu Novog Sada reguliše pitanja izdavanja prepisa iz arhiva na zahtev stranke i određuje takse na izdata dokumenta.[66] Inače u to vreme stanje u arhivima kontrolisalo je ministarstvo unutrašnjih poslova i ono često traži podatke o stanju arhiva i arhivske građe u gradovima na teritoriji Ugarske.[67] Posledice poplave još uvek su prisutne, pa se 1882.g. jedan njen deo nalazi u magacinu izvesnog Jovana Dimića, te arhivar Kostić moli da se prebaci odatle na bezbednije mesto.[68] Prva uputstva o načinu škartiranja arhivske građe ministarstvo unutrašnjih poslova dostavlja Magistratu 1884.g.[69] Stevan Kostić, gradski arhivar umire 1892.g. a na njegovo mesto Veliki župan Novog Sada postavlja privremeno Šandora Kovača, varoškog protokolistu. Ubrzo nakon toga, iste godine, Veliki župan Novog Sada na mesto gradskog arhivara postavlja Roberta Profumu[70], a 1913. za gradskog arhivara imenuje dr. Karolja Kungla.[71]

IZVORI:

1. Istorijski arhiv u Novom Sadu, Fond Magistrata slobodnog i kraljevskog grada Novog Sada 1748-1918, kartice analitičkog inventara unete u računar;

2. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada (1748 - 1790), analitički inventar, (autori: Gavrić Dobrinka, Tomin-Ramadanski Draginja, Valrabenštajn Jovan);

3. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada (1790-1810),analitički inventar, (autori: Gavrić Dobrinka, Valrabenštajn Jovan);

4. Magistrat slobodnog graljevskog grada Novog Sada (1831-1850),analitički inventar, (autori: Karaba Jovan, Jelić Tomislava)

5. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada (1851-1860), analitički inventar,(autori: Jelić Tomislava, Valrabenštajn Jovan, Karaba Jovan)

6. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada (1867-1890), analitički inventar, (autor: Karaba Jovan);

7. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada (1891-1910), analitički inventar, (autor: Karaba Jovan);

8. Magistrat slobodnog kraljevskog grada Novog Sada (1911-1918), analitički inventar, (autor: Karaba Jovan);

LITERATURA:

1. Melhior Erdujhelji, Istorija Novog Sada, Novi Sad, 1894

2. Vasa Stajić, Novi Sad, njegov Magistrat i kulturna pregnuća novosadskih Srba, Glasnik istorijskog društva u Novom Sadu, 1933, sveska 14 i 15

3. Popović Dušan, Statut kraljevske i slobodne varoši Novog Sada iz 1748., Glasnik istorijskog društva u Novom Sadu, 1933, sveska 6.

4. Vasa Stajić, Građa za političku istoriju Novog Sada, Novi Sad, 1951

5. Popović Dušan, Srbi u Bačkoj do kraja osamnaestog veka, Beograd, 1952.

6. Slaven Bačić, Iz prošlosti grdskog prava Novog Sada, Sombora i Subotice, Subotica 1998

---

[1] Melhior Erdujhelji, Istorija Novog Sada, Novi Sad, 1894, str. 450

[2] Dnevne protokole

[3] Fond Magistrata slobodnog i kraljevskog grada Novog Sada, (u daljem tekstu F.1.) Fasc. 1 Sub H/1748.

[4] Vasa Stajić, Novi Sad, njegov magistrat i kulturna pregnuća novosadskih Srba, Glasnik istorijskog društva u Novom Sadu, sveska 14 i 15, str. 14.

[5] Erdujhelji, nav. Delo str. 199.

[6] Vasa Stajić, Gradja za političku istoriju Novog Sada, Novi Sad, 1951. str. 158, 168,170.

[7] Vasa Stajić, Gradja za političku istoriju..., str. 106, 108-110, 151-152.

[8] Slaven Bačić, Iz prošlosti grdskog prava Novog Sada, Sombora i Subotice, Subotica 1998, str. 100 i 101.

[9] Erdujhelji, nav. Delo str. 200.

[10] F.1. Sub. X/1748

[11] F.1. Fasc. 2. Sub. M/1748

[12] F.1. Sub. /1748

[13] F.1. Fasc. 2 Sub. T /1768

[14] F.1. Fasc. 10 Sub. R/1770.

[15] Vasa Stajić, Novi Sad, njegov magistrat...., str.16.

[16] Vasa Stajić, nav delo, str.16.

[17] Vasa Stajić, nav. delo, str. 84.

[18] Vasa Stajić, nav. delo, str. 86.

[19] Vasa Stajić, nav. delo, str. 86.

[20] Vasa Stajić, nav. delo, str. 97.

[21] F.1. Sub. 24 II 1769.

[22] F.1. Sub. 24 II 1771.

[23] F.1. Fasc. 1. Sub C/1769.

[24] F.1. Fasc. 9. Sub B/1785.

[25] F.1. Fasc. 17. Sub N/1790

[26] F.1. Fasc. 1 Sub. 3 I/1790

[27] F.1. Fasc. 1. Sub 75/1793.

[28] F.1. Fasc. 44. Sub. D/1790.

[29] F.1. Fasc. 10. Sub 2131/1798.

[30] F.1. Fasc. Z. Sub 03.01./1793.

[31] F.1. Fasc. Z. Sub 17. VII/1798.

[32] F.1. Fasc. 4. Sub 626/1799.

[33] F.1. Fasc. 2. Sub 2088/1801.

[34] F.1. Fasc. Z. Sub 23.03./1801.

[35] F.1. Fasc. 7. Sub 1853/1815.

[36] F.1. Fasc. 1. Sub C/1815.

[37] F.1. Sub 20. VIII/1816.

[38] F.1. Sub 18. VI/1816.

[39] F.1. Sub 24. XI/1823.

[40] F.1. Sub 1.XII/1824.

[41] F.1. Sub 24.VIII/1836.

[42] F.1. Sub 3033/1836.

[43] F.1. Sub 698/1851.

[44] F.1. Sub 16. I /1850., F.1. Sub 1741/1850.

[45] F.1. Sub 1785/1850.

[46] F.1. Sub 1. III/1851.

[47] F.1. Sub 92/1851.

[48] F.1. Sub 2342/1852.

[49] F.1. Sub 351/1851.

[50] F.1. Sub 1468/1852.

[51] Vasa Stajić, nav. delo str. 75.

[52] F.1. Sub 1901/1851.

[53] F.1. Sub 1776/1851.

[54] F.1. Fasc. 12. Sub 460/1849.

[55] F.1. Sub 577/1852.

[56] F.1. Sub 174 R/1854.

[57] F.1. Sub 178 R/1854.

[58] F.1. Sub 2560/1855.

[59] F.1. Sub. 1621/1872., F.1. Sub. 2597/1872

[60] F.1. Sub 1663/1869.

[61] F.1. Sub. 1901/1874

[62] F.1. Sub. 1962/1876

[63] F.1. Sub. 8. V /1876

[64] F.1. Sub. 7559/1877

[65] F.1. Sub. 15. V 1877

[66] F.1. Sub. 601/1879

[67] F.1. Sub. 5429/1880

[68] F.1. Sub. 8342/1882

[69] F.1. Sub. 5795/1884

[70] F.1. Sub. 6926/1892

[71] F.1. Sub. 13429/1913